Wijkkunst – Jona in de walvis (kunstroute № 16)

• Titel: Jona in de walvis
• Gemaakt door: Paul Kingma
• Waar: Ridderlaan
• Onthuld: 1967

Tussen het schoolplein en het hek van De Blauwe Aventurijn staat een stenen vis die al bijna zestig jaar over de Ridderlaan uitkijkt. Veel mensen lopen eraan voorbij zonder te weten dat dit kunstwerk ouder is dan de school erachter.

In de jaren zestig werd hier op de Ridderlaan een hervormde kleuterschool gebouwd. Na de onderwijsvernieuwingen van de jaren tachtig ging de kleuterschool op in het basisonderwijs (groep 1 t/m 8). Schoolnamen veranderden. Uiteindelijk werd die school gesloopt. Het nieuwe gebouw dat hier in 2011 werd geopend, heet Basisschool De Blauwe Aventurijn. Het enige wat nu nog over is van die oude kleuterschool is het kunstwerk Jona in de walvis (1967) van kunstenaar Paul Kingma, dat werd teruggeplaatst. 

Destijds reserveerde de gemeente bij nieuwbouw een percentage van de bouwsom voor kunst, in dit geval 4.000 gulden. In 1967 werd gekozen voor Kingma’s ontwerp, dat “de relatie tussen mens, vis en water tot uitdrukking brengt”. Dat wordt niet verder toegelicht in de archiefstukken. Waarom een vis? Waarom in de titel een verwijzing naar het Bijbelverhaal over Jona en de walvis?

Een gegronde gok op basis van ervaring: kinderen houden van dieren. Ga met een kind naar een museum en negen van de tien keer vindt het een kunstwerk met een dier het interessantst. Een dierenbeeld bij een school is dus passend.

Daar komt nog bij dat het verhaal van Jona in de walvis symbolisch heel mooi is voor een (protestants-christelijke) school. Hoe zat het ook alweer? Jona, of Jonas, was ongehoorzaam geweest: hij vluchtte weg van wat hij moest doen en kwam terecht in een storm op zee. De Heer stuurde een grote vis om hem op te eten. Drie dagen en drie nachten verbleef Jona in de buik van de vis. Hij ging bidden, toonde berouw, waarna de Heer de vis opdracht gaf Jona uit te spugen op het land.

Ook een kleuter wordt ondergedompeld in een nieuwe wereld: eerst overweldigend, maar uiteindelijk veilig en vormend. De beschutting van de vissenbuik tegen de onstuimige zee buiten; welke school wil niet ook zo’n veilige leeromgeving bieden?

Het kunstwerk is bovendien prachtig van vorm. De kromming van de onevenredig grote vissenstaart suggereert beweging, alsof de vis actief kronkelt om iets uit te spuwen. Uit de bek van de vis komt iets wat eerder op een kleinere vis lijkt dan op een profeet. Maar die kleine vis kun je ook zien als het oog van de grote vis. De vormen smelten dus samen. Zachte afgeronde hoeken, die je zou willen aaien, contrastreren mooi met de scherpere inkepingen.

Zo’n interessant beeld zou je een betere plek gunnen dan ingeklemd tussen een hek, prullenbak, bank en speeltoestel.