- Gemaakt door: Carin van Dongen en vrijwilligers
- Waar: Duurstedelaan, Hooft Graaflandstraat, Julianaweg, Verlengde Hoogravenseweg, Baarsstraat, Brasemstraat, Salamanderpad
- Wanneer: 2014-heden
Het was een komen en gaan van geïnteresseerden op zaterdag 27 september 2025 in het Hamersplantsoen. Kunstenaar Carin van Dongen had daar een mobiel atelier neergezet waar jong en oud klinkers konden versieren met mozaïek. Wat maakten zij precies?
Limes
Je hebt waarschijnlijk weleens de kleurrijke mozaïekstenen hier en daar tussen de stoeptegels gezien, bijvoorbeeld rondom de Brede School. Ze markeren een grensweg die tweeduizend jaar geleden de forten langs de noordgrens van het Romeinse Rijk met elkaar verbond. Die Romeinse weg liep dus dwars door Hoograven. Kun je je voorstellen dat hier Romeinse soldaten liepen, van fort naar fort?
De noordgrens noemen we nog altijd de limes (Latijn voor ‘grens’ of ‘pad’, spreek uit: lie-mes). De Oude Rijn (blauwe lijn) was de echte grens van het Romeinse Rijk, maar de grensweg (rode lijn) liep niet langs de bochten van de rivier. Nee, de weg van zo’n vijf meter breed werd zo recht mogelijk aangelegd zodat de troepen zich efficiënt konden verplaatsen als er gevaar dreigde.
Delen van die grensweg zijn door archeologen teruggevonden tijdens de bouw van de Brede School Hoograven in 2011. Wat ze van dit wegdek vonden, waren in feite strepen van grind. Dat spreekt niet iedereen tot de verbeelding. Peter Sprangers, van Historische Kring Tolsteeg-Hoograven, en kunstenaar Carin van Dongen besloten dat dat kleurrijker kon. Ze kwamen in 2014 op het idee om die grens weer zichtbaar te maken in de trottoirs (niet de straten) door middel van mozaïek.
Samenwerken
Die mozaïeken maakten zij niet zelf. Tijdens talloze workshops konden buurtbewoners en andere geïnteresseerden klinkers beplakken. Er waren lessen op scholen en workshops tijdens Huttendorp, in de bejaardensoos, op kinderboerderij Nieuw Rotsoord en in het ouderlokaal van de Brede School.
Dit project begon in 2014 (fase 1 was rondom de Brede School, zie plattegrond) en een jaar later is de lijn met behulp van vriendelijke stratenmakers doorgetrokken richting de Vaartsche Rijn (fase 2). Ruim tien jaar later waren enkele stenen wel aan vervanging toe en daarom werden er in de herfst van 2025 nieuwe workshops georganiseerd. Een upgrade, aldus de kunstenaar, met een nieuwe epoxyvoeg, zoals die ook wordt gebruikt in zwembaden.
Patronen
Tijdens een workshop legt Van Dongen het uit: elke klinker heeft drie rijen; de bovenste en onderste rij bestaan uit 9 steentjes, de middelste rij heeft er 8 met aan weerszijden een halve (dus samen 9). De tegels moeten niet recht maar in halfsteensverband worden geplaatst, zoals je ook een muur stevig metselt.
Je staat er niet bij stil als je over het kunstwerk hardloopt, stept of slentert, maar elk patroon is het resultaat van een heleboel beslissingen. Dat besef je pas goed als je zelf voor de bakken met steentjes staat en een keuze moet maken. Welke kleuren kies je? Twee, drie, van alles een?
En dan het patroon. Misschien zegt elk patroon wel iets over de maker. Dat ene symmetrische patroon komt wellicht voort uit een opgeruimde geest, dat knotsgekke motief is van een creatieveling. Daar heeft iemand zich laten inspireren door de tegelwand in een jarendertighuis, en daar probeerde iemand zijn naam te schrijven (Olle!).
De voetstappen van de oorspronkelijke gebruikers van de limesweg, de Romeinen, zijn allang verloren, maar hier liggen de sporen van de huidige wijkbewoners met al hun eigen voorkeuren en smaken. En toch vormt het een geheel.
Leuke weetjes
De architect van De Brede School heeft de limes die onder de school ligt weergegeven in de school zelf: zie de grijze lijn door de gang en theaterkuil.
De kleuren van de mozaïekstenen door Carin van Dongen zijn gekozen omdat dit ‘Romeinse’ kleuren zijn. Door het beperkte palet passen alle stenen zo mooi bij elkaar.- Het archeologisch rapport over Romeinse limesweg in Hoograven vind je op erfgoed.utrecht.nl.