- Titel: Groenewoude
- Gemaakt door: Faience- en Tegelfabriek Holland en Carin van Dongen
- Waar: Nieuw-Rotsoord, zicht vanaf hoek Heuveloord-Rotsoord
- Onthuld: ca. 1900 (Amelisweerd) / 5 september 2009 (Rotsoord)
In Rotsoord, achter de volkstuinen en schuin tegenover de Pastoefabriek, is een opmerkelijk tegeltableau te vinden. ‘Groenewoude’ staat er in sierlijke, blauwgrijze letters op een gele achtergrond. Het is oorspronkelijk gemaakt voor villa Groenewoude in Nieuw-Amelisweerd. Wat doet het hier?
Villa Groenewoude is rond 1900 gebouwd door architect E. G. Wentink Jr. aan de Mereveldseweg 1A, zo’n drie kilometer van hier. In Wentinks tijd waren art nouveau en jugendstil erg populair. De kunstenaars en ontwerpers bedachten hun vormen door te kijken naar de natuur, naar bijvoorbeeld twijgen en golven. Kenmerkend is de zogenoemde zweepslaglijn: een golvende lijn die abrupt terug buigt. Je ziet ze op de tegels.
Die zijn gemaakt door Faience- en Tegelfabriek Holland. Daarom staat in de linkeronderhoek “Holland” tussen aanhalingstekens, dat verwijst niet naar een gebied, maar naar de naam van de fabriek. Die was hier, aan de Vaartsche Rijn, gevestigd van 1894 tot 1918, in het pand waar later de Pastoefabriek introk.
‘Faience’ is, net als Delfts blauw, witgeglazuurd aardewerk (het lijkt een beetje op porselein, maar het is gemaakt van andere klei en veel lager gestookt). Dit aardewerk werd met de hand beschilderd met art-nouveaumotieven, die toen zeer in de smaak vielen, zowel in binnen- als buitenland. “Holland” maakte sieraardewerk als vazen en borden, maar ook tegels voor bijvoorbeeld portieken als die van Groenewoude.
Het Utrechts Archief bewaart een foto van de oostgevel van die villa: de tegels hangen boven de deur. De foto komt uit 1978. Nog datzelfde jaar zal het huis gesloopt worden door Rijkswaterstaat om plaats te maken voor de controversiële aanleg van de A27. De documentaire Weg is weg (1980) brengt pijnlijk in beeld hoe een graafmachine het huis te lijf gaat (zie YouTube, vanaf minuut 17.26).
Het is lastig te zien, maar hangen de tegels er nou nog? Hoe dan ook, uiteindelijk wordt het kunstwerk veiliggesteld door de Archeologische Dienst Utrecht. De Stichting Historische Kring Tolsteeg-Hoograven stelde voor om de tegels terug te plaatsen in de buurt van waar ze ooit zijn gemaakt, om de wandelaar bewust te maken van de geschiedenis van Utrechtse keramiek. De stalen installatie eromheen is gemaakt door de Hoogravense kunstenaar Carin van Dongen. In de zwieren en krullen kun je silhouetten van vazen herkennen zoals die door “Holland” werden gemaakt.