- Titel: De Schaatsenrijder
- Gemaakt door: Piet Esser (1914-2004)
- Waar: Camminghaplantsoen
- Wanneer: geplaatst in 1960, onthuld in 1961
Het verhaal van De Schaatsenrijder in het Camminghaplantsoen begint vreemd genoeg met een ander kunstwerk op een andere plek. Het voorstel in 1958 is namelijk: een girafje van Theresia van der Pant op het plein voor het nieuwe winkelcentrum aan ’t Goylaan. ‘Niet doen’, klinkt uit het stadhuis. De Adviescommissie voor Beeldende Kunst en Kunstnijverheid (waar onder andere Gerrit Rietveld lid van was) zet het voorstel in de koelkast.
Maar dan komt het gemeentebestuur met een ander voorstel: zullen we een afgietsel van Zadkine’s standbeeld van Vincent van Gogh kopen? De kunstcommissie spitst de oren. Ze vindt het weliswaar ‘een lelijk en onbruikbaar beeld’, maar het is interessant dat er kennelijk een groot bedrag beschikbaar is voor een beeld.
Commissielid Han Wezelaar, zelf beeldhouwer, heeft tijdens de adviescommissievergadering foto’s bij zich van een nieuw beeldje van een schaatsenrijder dat hij heeft gezien in het atelier van Piet Esser. Dat klinkt misschien als vriendjespolitiek (en misschien was het dat ook wel), maar Esser is in die tijd wel een vooraanstaand kunstenaar waar Utrecht nog geen kunstwerk van heeft. Esser ontwierp onder meer het Troelstramonument in Den Haag en was een invloedrijke hoogleraar aan de Rijksakademie in Amsterdam (waar hij lesgaf aan bijvoorbeeld Jan Wolkers).
De commissieleden vinden het beeldje spectaculair, en bedenken een betere plek voor een schaatser: bij het water achter de Marcuskerk. Esser maakt een grote versie voor buiten en het wordt officieel onthuld op 6 januari 1961 – een toepasselijk gure dag, aldus de pers.
De schaatser, gegoten in brons, staat voorover gebogen. Zijn volle gewicht rust op zijn rechterbeen. Zijn linkerbeen is gestrekt, alsof hij zich daarmee net heeft afgezet. Het linkerbeen moet langer zijn dan het rechter, maar de balans in de compositie en de suggestie van beweging zijn hier belangrijker dan natuurgetrouwheid.
Het kunstwerk stond oorspronkelijk aan de oever, maar nu op een ‘eilandje’. Hoe de schaatser zijn neus heft in de vrieskou kun je helaas alleen goed zien als je hem tegemoet schaatst – wachten op een gure dag dus.
Fun fact 1
Het was het favoriete beeld van oud-burgemeester Aleid Wolfsen, die een replica in zijn werkkamer had staan
Fun fact 2
Het kunstwerk is door de kunstenaar eerst van gips gemaakt, en daarna afgegoten in brons. De gieterij heeft het gips daarna kapotgeslagen en ‘met de brokken haar erf verhard’. Een tweede afgietsel is dus niet mogelijk: deze Schaatsenrijder is uniek.